శ్రీ గణపతి నవరాత్రులు - శ్రీ గణపతి యొక్క వివధ రూపాలు - ఆయన స్వరూప రహస్యం - దార్శనిక కోణం
శ్రీ గణపతి యొక్క వివిధ రూపాలు:
శ్రీ గణపతిని వివిధ రూపాలలో పూజిస్తారు. అది మనం చూస్తూనే ఉంటాము. పలు రూపాలలో దర్శనమిచ్చే గణపతికి, ఆయన రూపాలకు ఏవైనా శాస్త్ర ప్రమాణాలు ఉన్నాయా అనే విషయాన్నీ తెలుసుకుందాము:
గణపతి ప్రధాన రూపాలు - శాస్త్ర ప్రమాణాలు:
మనం పూజించే విగ్రహం కేవలం ఒక కళాఖండం కాదు, అది "మన్త్ర స్వరూపం". ఋషులు తమ తపో దృష్టిలో ఏ రూపాన్ని దర్శించారో, ఆ రూపాన్ని ధ్యాన శ్లోకాల ద్వారా మనకు అందించారు. ఆ శ్లోకాల ఆధారంగానే విగ్రహ తయారీ జరగాలి. దీనికి ప్రధాన ప్రమాణాలు 'ముద్గల పురాణం', 'మంత్ర మహోదధి', మరియు 'శిల్ప శాస్త్రాలు' (ఆగమ శాస్త్రాలు). ముద్గల పురాణం మరియు ఆగమ శాస్త్రాల ప్రకారం శ్రీ మహాగణపతికి ప్రధానంగా 32 రూపాలు (ద్వాత్రింశత్ గణపతులు) ఉన్నాయి. ముద్గల పురాణం, ఆగమ శాస్త్రాలు మరియు శిల్ప రత్నాకరం వంటి గ్రంథాల ప్రకారం శ్రీ మహాగణపతికి ఉన్న 32 విశేషమైన రూపాలు (ద్వాత్రింశత్ గణపతులు) కింద ఇవ్వబడ్డాయి. ఒక్కో రూపానికి ఒక్కో ప్రత్యేకమైన ధ్యాన శ్లోకం, వర్ణం (రంగు), ఆసనం మరియు నిర్దిష్టమైన ఆయుధాలు ఉంటాయి:
1. బాల గణపతి (సూర్యోదయ కాంతితో, పండ్లను ధరించి ఉండే బాలుని రూపం)
2. తరుణ గణపతి (ఎర్రని కాంతితో ప్రకాశించే యవ్వన రూపం)
3. భక్త గణపతి (తెల్లని వర్ణంలో ప్రశాంతంగా ఉండే రూపం)
4. వీర గణపతి (పదహారు చేతులతో, ఆయుధాలతో ఉండే వీరావేశ రూపం)
5. శక్తి గణపతి (వామభాగంలో దేవి (శక్తి) తో కూడి ఉండే రూపం)
6. ద్విజ గణపతి (నాలుగు ముఖాలతో, చంద్రుని వంటి తెలుపు రంగులో ఉండే రూపం)
7. సిద్ధి గణపతి (బంగారు వర్ణంలో, కార్యసిద్ధిని ప్రసాదించే రూపం)
8. ఉచ్ఛిష్ట గణపతి (నీల వర్ణంలో, వామభాగంలో దేవితో ఉండే తాంత్రిక రూపం)
9. విఘ్న గణపతి (బంగారు వర్ణంలో ఉండి విఘ్నాలను తొలగించే రూపం)
10. క్షిప్ర గణపతి (ఎర్రని వర్ణంలో ఉండి, భక్తుల కోరికలను వెంటనే తీర్చే రూపం)
11. గణపతి (ఐదు ముఖాలు, పది చేతులు కలిగి సింహ వాహనంపై ఆసీనుడైన రూపం)
12 లక్ష్మీ గణపతి (తన ఇరువైపులా ఇద్దరు దేవేరులతో (సిద్ధి, బుద్ధి) తెల్లని వర్ణంలో ఉండే రూపం)
13 మహా గణపతి (ఎర్రని వర్ణంతో, పది చేతులతో త్రినేత్రుడై ఉండే గొప్ప రూపం)
14 విజయ గణపతి (ఎర్రని వర్ణంలో, మూషిక వాహనంపై ఉండి విజయాన్నిచ్చే రూపం)
15 నృత్య గణపతి (బంగారు పసుపు వర్ణంలో ఆనంద తాండవం చేస్తున్న రూపం)
16 ఊర్ధ్వ గణపతి (బంగారు వర్ణంలో ఉండి, ఎడమ తొడపై దేవితో కూడిన రూపం)
17 ఏకాక్షర గణపతి (ఎర్రని వర్ణంలో ఉండి, తలపై చంద్రవంకను ధరించిన 'గం' బీజాక్షర స్వరూపం)
18 వర గణపతి (ఎర్రని వర్ణంలో ఉండి భక్తులకు వరాలను ప్రసాదించే రూపం)
19 త్ర్యక్షర గణపతి (బంగారు వర్ణంలో ఉండి, 'ఓం-శ్రీం-హ్రీం' అనే మూడు అక్షరాలకు ప్రతీకగా ఉండే రూపం)
20 క్షిప్రప్రసాద గణపతి (ఎర్రని వర్ణంలో ఉండి, కోరిన వెంటనే ప్రసాదించే దయాస్వరూపం)
21 హరిద్రా గణపతి (పసుపు వర్ణంలో ఉండి, పసుపు వస్త్రాలు ధరించిన మంగళకరమైన రూపం)
22 ఏకదంత గణపతి (నీల వర్ణంలో, పొడవైన ఉదరంతో ఉండే ఏకదంత రూపం)
23 సృష్టి గణపతి (ఎర్రని వర్ణంలో ఉండి, సృష్టికి మూలకారణంగా భావించే రూపం)
24 ఉద్దండ గణపతి (ఎరుపు రంగులో, పన్నెండు చేతులతో ఉండి అడ్డంకులను శిక్షించే రూపం)
25 ఋణమోచన గణపతి (తెల్లని వర్ణంలో ఉండి, మనుష్యులను కర్మ బంధాల/ఋణాల నుండి విముక్తుల్ని చేసే రూపం)
26 ఢుంఢి గణపతి (ఎర్రని వర్ణంలో ఉండి, భక్తులకు మార్గదర్శనం చేసే రూపం)
27 ద్విముఖ గణపతి (రెండు ముఖాలతో, పచ్చని వర్ణంలో ఉండే రూపం)
28 త్రిముఖ గణపతి (మూడు ముఖాలతో, బంగారు వర్ణంలో ఉండే రూపం)
29 సింహ గణపతి (తెల్లని వర్ణంలో సింహ ముఖంతో లేదా సింహ వాహనంతో ఉండే ధైర్య స్వరూపం)
30 యోగ గణపతి (సూర్యుని వంటి ఎర్రని వర్ణంలో, మోకాళ్లకు యోగపట్ట కట్టుకుని యోగముద్రలో ఉండే రూపం)
31 దుర్గా గణపతి (బంగారు వర్ణంలో ఉండి, దుర్గాదేవి వంటి ఆయుధాలు, శక్తులు కలిగిన రూపం)
32 సంకటహర గణపతి (సూర్యోదయ వర్ణంలో ఉండి, భక్తుల సంకటాలను (కష్టాలను) హరించే రూపం)
స్వరూప రహస్యం - దార్శనిక కోణం
సనాతన ధర్మంలో భగవంతుని ఏ ఆకారాన్ని దర్శించినా, ఆ రూపం వెనుక ఒక గొప్ప వేదాంత సత్యం దాగి ఉంటుంది. శ్రీ మహాగణపతి ఆకారం కేవలం విచిత్రమైన లేదా విగ్రహ రూపం మాత్రమే కాదు; అది సమస్త బ్రహ్మాండ తత్త్వాన్ని, జీవుడు పరమాత్మను చేరుకోవడానికి కావలసిన దార్శనిక రహస్యాలను తానై నిలుపుకున్న ఒక దివ్యమైన చిత్రపటం.
గణపతి స్వరూపంలోని ఒక్కో అన్గం మనకు అందించే తాత్త్విక సందేశాన్ని విశ్లేషించుకుందాం:
1. గజముఖం, ఏకదంతం (విశాలమైన బుద్ధి - అద్వైత తత్త్వం)
• గజముఖం (ఏనుగు ముఖం): సృష్టిలో ఏనుగు అత్యంత తెలివైన, శాంత స్వభావం గల ప్రాణి. దాని గజముఖం ఆకారం ప్రణవ నాదమైన 'ఓం'కారాన్ని సూచిస్తుంది. ఏనుగు పెద్ద తల విశాలమైన ఆలోచనా సరళికి, అపరిమితమైన జ్ఞానానికి ప్రతీక. మానవుడు తన చిన్నపాటి స్వార్థ ఆలోచనల నుండి బయటపడి, విశాలమైన బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పెంపొందించుకోవాలని ఇది బోధిస్తుంది.
• ఏకదంతం (ఒకే దంతం): గణపతికి ఉన్న రెండు దంతాలలో ఒకటి విరిగి ఉంటుంది. యోగశాస్త్రంలో కుడి దంతం 'జ్ఞానానికి', ఎడమ దంతం 'భక్తికి' ప్రతీకలు. జ్ఞానంతో భక్తిని రక్షించడం లేదా జ్ఞానభక్తుల సమతుల్యతను ఇది చూపుతుంది. తాత్త్వికంగా "ఏకదంతం" అనగా "ఏకమేవాద్వితీయం బ్రహ్మ" అనే అద్వైత సత్యాన్ని చాటడమే. రెండవది లేని ఏకైక పరబ్రహ్మ తత్త్వమే ఆ గణేశుడు. అలాగే, తన దంతాన్ని విరిచి మహాభారత లేఖనానికి ఉపయోగించడం ద్వారా సత్కార్యం కోసం స్వయం త్యాగం చేయాలనే సందేశాన్ని కూడా ఇది ఇస్తుంది.
2. శూర్పకర్ణాలు (చేటంత చెవులు - సత్యగ్రహణం)
• గణపతి చెవులు చేట (శూర్పము) ఆకారంలో ఉంటాయి. ధాన్యాన్ని చేటలో వేసి చెరిగినప్పుడు పొట్టు బయటకు పోయి, గింజలు మాత్రమే లోపల మిగిలిపోతాయి.
• మానవుడు కూడా సమాజంలో వినే అనేక విషయాలలో చెడును, అనవసరమైన లోకవార్తలను (పొట్టును) వదిలేసి... జ్ఞానాన్ని, సత్యాన్ని, దైవ చింతనను (ధాన్యపు గింజలను) మాత్రమే స్వీకరించాలని ఈ శూర్పకర్ణాలు బోధిస్తాయి. అంతేకాక, భక్తుల నివేదనలను శ్రద్ధగా ఆలకించే కరుణాసముద్రుడు ఆయన అని ఇది సూచిస్తుంది.
3. లంబోదరం (సమస్త విశ్వాన్ని ఇముడ్చుకున్న కుక్షి)
• గణపతి పెద్ద కడుపు (లంబోదరం) సృష్టిలోని మంచి-చెడులను, సుఖ-దుఃఖాలను, లాభ-నష్టాలను సమానంగా స్వీకరించాలని సూచిస్తుంది.
• లోకంలో ఎన్ని విమర్శలు వచ్చినా, ఎలాంటి పరిస్థితులు ఎదురైనా వాటన్నింటినీ పొట్టనబెట్టుకుని స్థితప్రజ్ఞతతో ప్రశాంతంగా ఉండడమే యోగ లక్షణం. అలాగే, సమస్త బ్రహ్మాండాలు ఆ పరమాత్మ ఉదరంలోనే లయమై ఉన్నాయనే జగన్నాథ తత్త్వాన్ని లంబోదరం స్పష్టం చేస్తోంది.
4. నాలుగు చేతులు - దివ్య ఆయుధాలు
శ్రీ మహాగణపతికి ఉన్న నాలుగు చేతులు ధర్మార్థకామమోక్షాలనే చతుర్విధ పురుషార్థాలకు ప్రతీకలు. ఆయన ధరించిన ఆయుధాల వెనుక మార్మిక అర్థాలున్నాయి:
• పాశం (తాటి/తాడు): భక్తులను సంసార బంధాల నుండి, ఐహిక మోహాల నుండి లాగి, దైవమార్గంలో కట్టిపడేసే దయాపాశం ఇది.
• అంకుశం: చంచలమైన మనస్సు అనే మదగజాన్ని (ఏనుగును) అదుపులో ఉంచడానికి ఉపయోగించే జ్ఞాన అంకుశం.
• రదము/మోదకం: 'మోద' అంటే ఆనందం. భగవద్భక్తి వల్ల లభించే ఆత్మానందానికి (బ్రహ్మానందానికి) మోదకం ప్రతీక.
• అభయ ముద్ర: "నన్ను శరణు వేడిన వారికి భయం లేదు" అని అభయాన్నిచ్చే అభయ హస్తం.
5. మూషిక వాహనం (మనస్సు, అహంకార నియంత్రణ)
• ఎలుక (మూషికం) చీకటిలో తిరుగుతుంది, వస్తువులను కొరికి నష్టం చేస్తుంది. ఇది మనిషిలోని కామక్రోధాది అరిషడ్వర్గాలకు, అహంకారానికి, చంచలమైన మనస్సుకు ప్రతీక.
• అటువంటి ఎలుకను తన వాహనంగా చేసుకుని, దానిపై ఆసీనుడవడం అంటే... చంచలమైన మనస్సును, అహంకారాన్ని తన అదుపులో (నియంత్రణలో) ఉంచుకున్న పరమ యోగి శ్రీ గణపతి అని అర్థం.
ఈ విధంగా శ్రీ గణపతి బాహ్య రూపం కేవలం ఆరాధన కోసం మాత్రమే గాక, సాధకుడికి అంతర్ముఖ ప్రయాణాన్ని బోధించే ఒక గొప్ప వేదాంత గ్రంథం లాంటిది. ఈ రూపాన్ని నిత్యం ధ్యానించే భక్తుడు క్రమంగా తన అజ్ఞానాన్ని వీడి జ్ఞానిగా మారతాడు.
రాజకీయ నాయకులు, సినిమా వేషాలు - ఇది శాస్త్ర విరుద్ధమా?
నేటి కాలంలో వినాయకుడిని సినిమా హీరోల లాగా, రాజకీయ నాయకుల లాగా, లేదా వింతైన గెటప్పులలో (పోలీసు, బైక్ రేసర్ మొదలైనవి) తయారు చేయడం నూటికి నూరుపాళ్లు శాస్త్ర విరుద్ధం, ఆగమ ధిక్కారం మరియు ఘోరమైన అపచారం! ఇది ఏమాత్రం అంగీకార యోగ్యం కాదు.
దీనికి బలమైన కారణాలు ఉన్నాయి:
• దేవతా మూర్తిని దిగజార్చడం: భగవంతుడు అనంతమైన వాడు, గుణాతీతుడు. లోపభూయిష్టమైన, అరిషడ్వర్గాలకు బానిసలైన సామాన్య మానవుల (నాయకులు, నటుల) వేషధారణను భగవంతునికి ఆపాదించడం అంటే... భగవంతుడిని అత్యంత కింది స్థాయికి దిగజార్చడమే.
• ధ్యాన భంగం: విగ్రహం అనేది భక్తుడి మనస్సును ఏకాగ్రం చేసి, పరమాత్మ వైపు నడిపించాలి (ధ్యాన గమ్యం). రాజకీయ నాయకుడి వేషంలో ఉన్న గణపతిని చూసినప్పుడు భక్తుడికి దైవ చింతన కలుగుతుందా? లేదా ఆ రాజకీయ నాయకుడి లేదా సినిమా గుర్తుకు వస్తుందా? ఇది భక్తి కాదు, వికృతి.
• పవిత్రత లోపించడం: విగ్రహానికి ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసేటప్పుడు, వేద మంత్రాల ద్వారా ఆ నిర్దిష్టమైన దైవశక్తిని ఆ మూర్తిలోకి ఆవాహన చేస్తారు. ఆగమ శాస్త్రం నిర్దేశించని వింత రూపాలకు వేద మంత్రాల ద్వారా ఆవాహన చేయడం శాస్త్ర సమ్మతం కాదు.
• వినోదం కాదు, వినయం కావాలి: భగవంతుడి రూపంలోకి మనం మారడానికి (ఆధ్యాత్మికంగా ఎదగడానికి) ప్రయత్నించాలి కానీ, మన ఇష్టాయిష్టాలకు, మన వినోదానికి, మన వికృత జల్సాలకు తగ్గట్టుగా భగవంతుడి రూపాన్ని మార్చే హక్కు ఎవరికీ లేదు.
నేటి ఉత్సవాల్లో అపశృతులు - భక్తి ముసుగులో రక్తి (ఒక ఆత్మవిమర్శ)
గణపతి మంటపాల వద్ద నేడు సినిమా పాటలు, నృత్యాలు కనిపిస్తాయి, అంతేకాదు నిమజ్జన వేడుకలో భయంకరమైన శబ్దం చేసే డీజే లు పెట్టి పిచ్చి పాటలతో హోరేత్తిస్తారు. దానికి తగిన విధంగా నృత్యాలు కూడా చేస్తారు. ఇందులో భక్తి ఉండదు, రక్తి మాత్రమే కనిపిస్తూ ఉంటుంది. నేటి సమాజంలో ప్రతి నిజమైన ఆస్తికుడి గుండెను తొలిచేస్తున్న ఆవేదన ఇది. "భక్తి స్థానంలో రక్తి, ఆధ్యాత్మికత స్థానంలో ఆర్భాటం" రాజ్యమేలుతున్న తీరును ప్రతి ఒక్కరూ నిర్ద్వంద్వంగా ఖండించాలి.
గణేష్ నవరాత్రులు అనగానే ఒకప్పుడు వేద మంత్రోచ్ఛారణలు, భజనలు, హరికథలు, పురాణ కాలక్షేపాలతో వాడవాడలా ఆధ్యాత్మిక శోభ వెల్లివిరిసేది. కానీ విచారకరమైన విషయమేమిటంటే, నేడు అనేక చోట్ల ఆ పవిత్రత క్రమంగా కనుమరుగవుతోంది.
దేవతా మంటపాల వద్ద సినిమా పాటలు, చెవులు బద్దలయ్యే భయంకరమైన డీజే (DJ) శబ్దాలు, దైవచింతనను ఏమాత్రం ప్రేరేపించని వికృత నృత్యాలు నేడు సర్వసాధారణమై పోయాయి. నిమజ్జన వేడుక అనేది భగవంతుని మూల తత్త్వాన్ని (సాకార రూపం నుండి నిరాకార తత్త్వానికి) స్మరిస్తూ అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో సాగాల్సిన ఒక గొప్ప వేదాంత ప్రయాణం. కానీ నేడు అది పిచ్చి పాటలతో, హోరెత్తించే శబ్ద కాలుష్యంతో, వినోదం మాత్రమే ప్రధానంగా సాగే ఒక వేడుకగా మారుతుండటం శోచనీయం. ఇక్కడ భక్తి మచ్చుకైనా కనిపించదు, కేవలం రక్తి మాత్రమే తాండవిస్తుంది.
లోకమాన్య బాలగంగాధర్ తిలక్ గారు ప్రజల మధ్య సామాజిక ఐక్యతను, ధార్మిక చింతనను పెంపొందించడానికి సార్వజనిక ఉత్సవాలకు శ్రీకారం చుట్టారు. కానీ నేడు ఆ మహదాశయం మరుగున పడిపోయింది. దేవుని విగ్రహం ముందు ఏ పాటలు పడితే ఆ పాటలు పెట్టడం, వికృతంగా ప్రవర్తించడం భగవంతుడికి చేసే ఘోరమైన అపచారం. ఇది శాస్త్ర విరుద్ధం మాత్రమే కాదు, మన సనాతన ధర్మం యొక్క ఔన్నత్యాన్ని మన చేతులతో మనమే దిగజార్చుకోవడం. ప్రతీ ఒక్కరూ సిగ్గుపడాల్సిన విషయం ఇది.
నిజమైన భక్తి ఆర్భాటపు శబ్దంలో ఉండదు, అంతరంగపు నిశ్శబ్దంలో ఉంటుంది. ఉత్సవం అనేది మనిషిలో సాత్త్వికమైన ఉత్సాహాన్ని ఇవ్వాలి కానీ, తామస గుణంతో కూడిన ఉన్మాదాన్ని కాదు. మంటపాల వద్ద మళ్లీ వేదమంత్రాలు, భక్తి గీతాలు ప్రతిధ్వనించినప్పుడే, యువతలో ఆధ్యాత్మిక భావన మొలకెత్తినప్పుడే ఆ విఘ్నేశ్వరుని నిజమైన కృపకు మనం పాత్రులమవుతాం. మన ఉత్సవాలు జరుపుకునే విధానం మన ధర్మానికి ప్రతిబింబం కావాలి కానీ, అపహాస్యం పాలు కాకూడదు. స్వస్తి
స్వస్తి ప్రజాభ్యః పరిపాలయంతాం – న్యాయేన మార్గేణ మహీం మహీశాః ।
గో బ్రాహ్మణేభ్య శ్శుభమస్తు నిత్యం – లోకాస్సమస్తా స్సుఖినోభవంతు ।।
నమిలికొండ విశ్వేశ్వర శర్మ, సిద్ధాంతి
శ్రీ గాయత్రి వేద విజన్ హన్మకొండ